Filosofische Bibliotheek Diotima | AP School Of Arts Overslaan en naar de inhoud gaan
  • Home
  • Project
  • Filosofische Bibliotheek Diotima

Filosofische Bibliotheek Diotima

De vraag naar de representativiteit van de westerse canon staat hoog op de agenda. Niet alleen bij musea of op de opiniepagina’s, maar zeker ook in de kunsthogeschool is deze vraag levendig aanwezig. Studenten en docenten herkennen zich niet altijd meer in een canon die overwegend wit en mannelijk is, en die behoort tot een maatschappelijke bovenlaag.

Op vlak van kunsttheorie (en van filosofie in het algemeen) is de kwestie even prangend als elders. Het is niet alsof de vragen van de grote canonieke kunstfilosofen uit het verleden plotseling irrelevant geworden zijn. Wel vraagt men zich af of dit wel álle vragen zijn, die kunsttheoretici zich kunnen en moeten stellen.

Is er geen belangrijk domein braak blijven liggen omdat de bijbehorende ervaringen niet behoorden tot de biografieën van de kleine minderheid die aan het woord kon komen?
Jawel, er is ook een tegenbeweging. Vandaag zie je ontegensprekelijk een renaissance van vrouwelijke denkers. Maar vaak hoor je dezelfde namen. Altijd weer komen filosofen als Hannah Arendt en Simone de Beauvoir naar voren. Daarentegen is er weinig spoor van Iris Murdoch, Susanne Langer, Simone Weil, Julia Kristeva, Angela Davis, Yuriko Saito, Audre Lorde, Isabelle Stengers, Sara Ahmed, Karen Barad, Gloria Anzaldúa of de talloze anderen.

Dit onderzoeksproject sluit aan bij het initiatief van de ‘Filosofische Bibliotheek Diotima’ opgestart door Uitgeverij Letterwerk in 2021. Het gaat om een filosofische reeks die aandacht besteedt aan de prachtige en spijtig genoeg nog steeds onvertaalde boeken van (onder meer) de bovenstaande auteurs.

Het project werd vernoemd naar de Griekse filosofe Diotima. Zij is emblematisch voor het probleem dat dit onderzoek wil aansnijden: we kennen haar werk alleen via de getuigenissen van andere (mannelijke) filosofen, zoals het prachtige betoog over de liefde dat Plato haar in de mond legt in zijn werk Symposium.

Inbedding

Het onderzoeksproject is op drie manieren ingebed in de beleidsplannen van de Academie:

  1. Diversiteit. De Academie wil haar programma actualiseren, nuanceren en verruimen. Daartoe behoort ook een bevraging van de eurocentrische canon van het huidige curriculum. Via gastlessen, presentaties en debatten kan dit onderzoeksproject het cultureel referentiekader van studenten, onderzoekers en docenten verbreden. Op dit punt sluit het project aan bij het lopende project ‘Kunsten Inclusief’ (coördinator Indra Wolfaert). De projectmedewerkers streven net als de medewerkers van dit lopende project naar het opbouwen van een inclusieve leeromgeving aan de Academie. 
  2. Nexus onderwijs-onderzoek. De resultaten van het onderzoek stromen rechtstreeks door naar het onderwijs. De opgebouwde expertise wordt gedeeld met studenten via gastcolleges en debatten; met collega-onderzoekers via interne presentaties (Soup Sessions, Articulate) en publicaties; en met collega-docenten via de vakgroep theorie en de werkgroep nexus theorie-praktijk (zie volgende punt).
  3. Nexus theorie-praktijk. Praktijk en theorie lijken tegengestelden, maar zijn dat niet. Dit project wil meer verbindingen creëren tussen de meer theoretische en de meer praktische opleidingsonderdelen. Dat zal onder meer gebeuren door praktijkdocenten en onderzoekers te integreren in de interne adviesraad van het project. Ten tweede zal de feedback van studenten tijdens gastcolleges en debatten een waardevolle input zijn voor de redactie van de boekenreeks. Ten slotte zal de expertise op vlak van boekontwerp en grafisch ontwerp (bij collega-docenten en studenten) zo veel als mogelijk worden ingezet om de boeken van Filosofische Bibliotheek Diotima vorm te geven.

Methodologie

Het onderzoeksproject bestaat uit (a) verkennend onderzoek voor en (b) redactievoering van het kunsttheoretische luik van Filosofische Bibliotheek Diotima. Om deze taken te kunnen vervullen is een methodologie met meerdere elementen aangewezen.

  1. Consultatieronde. De selectie van niet-canonieke auteurs uit het veld van de kunsttheorie (en het bredere filosofische veld) gebeurt in samenspraak met een brede groep van experts. Ter voorbereiding van het Diotima-project werd al een begin gemaakt met de samenstelling van een groep van docenten, onderzoekers, journalisten en studenten uit het domein van filosofie en feminisme. Zij toonden enthousiasme voor het project en zijn bereid om deel te nemen aan een grondige consultatieronde.
  2. Wetenschappelijke adviesraad. Op basis van de resultaten van de consultatieronde zal uit de expertengroep een kleinere groep specialisten worden aangesproken om de wetenschappelijke adviesraad van Filosofische Bibliotheek Diotima te vormen. Zij zullen worden geconsulteerd bij elke nieuwe titel en kunnen nuttige adviezen verstrekken over de meest urgente titels om te vertalen, maar ook over geschikte kandidaten voor vertalingen of nawoorden.
  3. Interne adviesraad. Naast de wetenschappelijke adviesraad wordt een interne adviesraad samengesteld. Deze raad houdt toezicht op de inbedding van het project in de context van de Academie. De interne adviesraad suggereert mogelijke samenwerkingen en interessante opportuniteiten om de ontwikkelde expertise breed beschikbaar te maken binnen de school (op de nexus van theorie- en praktijkonderwijs).

Output

De samenwerking met Uitgeverij Letterwerk laat toe dat de resultaten van het onderzoek een bredere verspreiding kennen via de Nederlandstalige boekenmarkt. Zo wordt gegarandeerd dat de werken hun weg vinden naar het bredere (kunst)filosofische veld in Nederland, Brussel en Vlaanderen. In dat veld is recent meer aandacht gegroeid voor niet-canonieke auteurs, en dan vooral in het gebied van de publieksfilosofie. Dat de publicaties van Filosofische Bibliotheek Diotima in de algemene boekhandel verkrijgbaar zullen zijn, is een troef om dit debat verder te kunnen voeden.

Een tweede vorm van output wordt gevormd door de gastcolleges, lezingen en debatten die zullen plaatsvinden naar aanleiding van de verschijning van nieuwe werken.

Ten derde valt te verwachten dat de ervaringen met de nexus theorie-praktijk zullen leiden tot een aantal reflecties die hun neerslag kunnen vinden in artikelpublicaties, een boekpublicatie, of een lezingenreeks. Deze output zal gevoed worden door, en gerealiseerd worden in samenwerking met, de interne adviesraad van het project.
 

ONDERZOEKER(S)